Φωτογραφία: Pexels · ενδεικτική εικόνα.
Το πακέτο εξακολουθεί να κοστίζει 4 ευρώ. Όμως πλέον περιέχει 450 γραμμάρια αντί για 500. Δεν βλέπεις αύξηση στο ποσό που πληρώνεις στο ταμείο, αλλά παίρνεις λιγότερο προϊόν. Αυτή είναι η βασική ιδέα του shrinkflation: η ανατίμηση εμφανίζεται μέσω μικρότερης ποσότητας.
Δεν χρειάζεται να μαντέψουμε τις προθέσεις μιας εταιρείας για να το υπολογίσουμε. Αρκεί να συγκρίνουμε την ίδια ποσότητα και ποιότητα πριν και μετά. Στα παρακάτω χρησιμοποιούμε ένα υποθετικό προϊόν, χωρίς αναφορά σε πραγματική μάρκα.
Η αφετηρία: 500 γραμμάρια για 4 ευρώ
Αγοράζεις μια συσκευασία 500 γραμμαρίων με 4 ευρώ. Επειδή τα 500 γραμμάρια είναι μισό κιλό, η τιμή ανά κιλό είναι 4 ÷ 0,5 = 8 ευρώ.
Αν καταναλώνεις 2 κιλά τον μήνα, χρειάζεσαι τέσσερις συσκευασίες και δαπανάς 16 ευρώ. Θα κρατήσουμε αυτή την κατανάλωση σταθερή σε όλα τα σενάρια. Για την αναλογική σύγκριση θα μιλάμε και για κόστος 2 κιλών, παρότι στην πράξη αγοράζεις ολόκληρα πακέτα.
Σενάριο 1: μικρότερη συσκευασία στην ίδια τιμή
Η ποσότητα πέφτει στα 450 γραμμάρια, ενώ η τιμή μένει στα 4 ευρώ. Η τιμή ανά κιλό γίνεται 4 ÷ 0,45 = 8,89 ευρώ περίπου. Η πραγματική αύξηση ανά ίδια ποσότητα είναι 8,888… ÷ 8 − 1 = 11,11%.
Πρόσεξε τη διαφορά: η συσκευασία μειώθηκε κατά 10%, αλλά η τιμή ανά κιλό αυξήθηκε κατά 11,11%. Τα ποσοστά δεν είναι ίδια, επειδή χρησιμοποιούν διαφορετική βάση. Αγοράζεις το 90% της αρχικής ποσότητας με το 100% των χρημάτων.
Για 2 κιλά, το αναλογικό κόστος γίνεται 17,78 ευρώ αντί για 16. Αν χρειάζεσαι τουλάχιστον 2 κιλά άμεσα, θα αγοράσεις πέντε πακέτα, θα πληρώσεις 20 ευρώ και θα έχεις 2,25 κιλά. Τα επιπλέον 250 γραμμάρια είναι απόθεμα· δεν πρέπει να τα αντιμετωπίσουμε σαν να χάθηκαν όταν συγκρίνουμε τη μακροχρόνια δαπάνη.
Σενάριο 2: η ποσότητα μένει ίδια, αυξάνεται η τιμή
Η εταιρεία κρατά τα 500 γραμμάρια αλλά χρεώνει 4,40 ευρώ. Τώρα η τιμή είναι 4,40 ÷ 0,5 = 8,80 ευρώ ανά κιλό, αύξηση 10%. Τα 2 κιλά κοστίζουν 17,60 ευρώ.
Παρότι στο ταμείο το πακέτο των 4,40 ευρώ φαίνεται ακριβότερο από εκείνο των 4 ευρώ, ανά κιλό είναι ελαφρώς φθηνότερο από τη συσκευασία των 450 γραμμαρίων. Η σύγκριση μόνο της τιμής του πακέτου οδηγεί στο αντίθετο συμπέρασμα από τη σύγκριση ίδιας ποσότητας.
Σενάριο 3: μειώνεται η ποσότητα και ανεβαίνει η τιμή
Η συσκευασία γίνεται 450 γραμμάρια και κοστίζει 4,20 ευρώ. Η αύξηση στο ταμείο είναι 5%. Αλλά η τιμή ανά κιλό είναι 4,20 ÷ 0,45 = 9,33 ευρώ περίπου. Σε σχέση με τα αρχικά 8 ευρώ ανά κιλό, η αύξηση είναι 16,67%.
Ο σωστός υπολογισμός είναι 1,05 ÷ 0,90 − 1. Δεν αρκεί να πούμε «5% ακριβότερο» ούτε να προσθέσουμε μηχανικά την αύξηση τιμής και τη μείωση ποσότητας.
| Συσκευασία | Τιμή / κιλό | Μεταβολή |
|---|---|---|
| 500 γρ. / 4 € | 8 € | Αφετηρία |
| 450 γρ. / 4 € | 8,89 € | +11,11% |
| 500 γρ. / 4,40 € | 8,80 € | +10% |
| 450 γρ. / 4,20 € | 9,33 € | +16,67% |
Σενάριο 4: μια προσφορά που χρειάζεται δεύτερο υπολογισμό
Το πακέτο των 450 γραμμαρίων και 4 ευρώ προσφέρεται με έκπτωση 10%, στα 3,60 ευρώ. Η νέα τιμή ανά κιλό είναι 3,60 ÷ 0,45 = 8 ευρώ. Άρα η προσφορά επαναφέρει ακριβώς την αρχική τιμή ανά κιλό του πακέτου των 500 γραμμαρίων και 4 ευρώ.
Η έκπτωση είναι πραγματική σε σχέση με τα 4 ευρώ της συγκεκριμένης νέας συσκευασίας. Δεν σημαίνει όμως ότι αγοράζεις φθηνότερα από την παλιότερη συσκευασία. Άλλο η σύγκριση με τη σημερινή τιμή αναφοράς και άλλο η σύγκριση με το κόστος ίδιας ποσότητας πριν από την αλλαγή.
Γιατί επιλέγεται η μικρότερη συσκευασία
Η διατήρηση μιας γνώριμης τιμής μπορεί να κάνει την αλλαγή λιγότερο εμφανή στον αγοραστή. Μπορεί επίσης να διατηρεί μικρότερο το ποσό κάθε μεμονωμένης αγοράς. Αυτό δεν μας επιτρέπει να συμπεράνουμε ότι κάθε αλλαγή μεγέθους έχει την ίδια αιτία ή ότι το περιθώριο κέρδους αυξήθηκε: για το δεύτερο χρειάζονται και στοιχεία κόστους.
Η Eurostat, στο εγχειρίδιο του εναρμονισμένου δείκτη τιμών καταναλωτή, εξετάζει το shrinkflation ως αλλαγή ποσότητας που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στη μέτρηση των τιμών. Δεν ισχύει επομένως ότι η μικρότερη συσκευασία είναι εξ ορισμού αόρατη στις στατιστικές πληθωρισμού.
Πότε η τιμή ανά κιλό δεν αρκεί
Η σύγκριση προϋποθέτει αντίστοιχη ποιότητα και χρήση. Σε συμπυκνωμένο απορρυπαντικό, για παράδειγμα, μπορεί να χρειάζεται κόστος ανά πλύση με τη συνιστώμενη δόση. Στα τρόφιμα με υγρό, ίσως σε ενδιαφέρει και το στραγγισμένο βάρος. Αν αλλάζει η σύνθεση, η οικονομική σύγκριση δεν περιορίζεται στον αριθμό των γραμμαρίων.
Επίσης, μια μεγάλη συσκευασία που περισσεύει και χαλάει μπορεί τελικά να κοστίζει περισσότερο ανά ποσότητα που καταναλώνεις. Η φθηνότερη μονάδα βοηθά μόνο όταν το προϊόν καλύπτει τις ανάγκες σου και χρησιμοποιείται εγκαίρως.
Ο έλεγχος που αξίζει να κάνεις στο ράφι
Δες την καθαρή ποσότητα, την τελική τιμή μετά την προσφορά και την τιμή ανά κοινή μονάδα. Για να διαπιστώσεις μεταβολή στον χρόνο, κράτησε παλιότερη απόδειξη ή φωτογραφία της ετικέτας και έλεγξε ότι συγκρίνεις το ίδιο προϊόν. Η μικρότερη συσκευασία από μόνη της δεν αποδεικνύει συμφωνία καρτέλ· αποκαλύπτει όμως ακριβώς πόσο πληρώνεις για την ποσότητα που παίρνεις.
