Ένα κομμάτι σωλήνα. Αν όσα εξετάζουν οι αρχές επιβεβαιωθούν, τόσο ήταν όλο κι όλο: ένας χαλκοσωλήνας από την εγκατάσταση φυσικού αερίου μιας πολυκατοικίας στην Πλάκα, που κατά τον δικηγόρο των οικογενειών άξιζε περίπου 20 ευρώ. Λίγες ώρες αργότερα, ένα κτίριο κατέρρευσε και έξι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.

Η Δικαιοσύνη θα κρίνει τις ευθύνες. Οι τρεις κατηγορούμενοι θα απολογηθούν τη Δευτέρα και, μέχρι να αποφανθεί ένα δικαστήριο, ισχύει το τεκμήριο αθωότητας. Υπάρχουν όμως ερωτήματα που δεν θα απαντηθούν σε καμία δικαστική αίθουσα, γιατί δεν αφορούν μόνο τρία πρόσωπα. Αφορούν όλους εμάς.

Η αναλογία που δεν χωρά στο μυαλό

Είκοσι ευρώ απέναντι σε έξι ζωές. Η σύγκριση είναι τόσο παράλογη που μας σπρώχνει να την προσπεράσουμε, να τη βάλουμε στη στήλη των «ακατανόητων». Κι όμως, η κλοπή μετάλλων δεν είναι κάτι σπάνιο. Καλώδια από τον δημόσιο φωτισμό, σωλήνες από ακατοίκητα σπίτια, χάλκινες υδρορροές από εκκλησίες: οι ειδήσεις αυτές περνούν κάθε τόσο στα ψιλά και ξεχνιούνται.

Τις ξεχνάμε γιατί μοιάζουν με μικροπαράβαση, με ζημιά που καλύπτει ο ιδιοκτήτης ή ο δήμος. Η Πλάκα μάς υπενθυμίζει ότι κάποια μέταλλα δεν είναι απλώς πρώτη ύλη. Είναι μέρος ενός συστήματος που κρατά ένα κτίριο ασφαλές.

Τι ξέρουμε για τα κτίρια γύρω μας;

Οι περισσότεροι από εμάς δεν έχουμε ιδέα πού βρίσκεται ο μετρητής του φυσικού αερίου στην πολυκατοικία μας, ποιος έχει πρόσβαση στο κλιμακοστάσιο τη νύχτα ή πότε έγινε ο τελευταίος έλεγχος στην εγκατάσταση. Δεν είναι αμέλεια. Είναι η φυσική εμπιστοσύνη ότι κάποιος άλλος το φροντίζει.

Ο δικηγόρος των οικογενειών υποστηρίζει ότι ο μετρητής ήταν τοποθετημένος σε σημείο όπου μια διαρροή δεν μπορούσε να εκτονωθεί. Αν αυτό αληθεύει, θα το δείξει η έρευνα. Το ερώτημα όμως υπάρχει ήδη: σχεδιάζουμε τα κτίρια μόνο για τη σωστή χρήση τους ή και για το τι μπορεί να πάει στραβά; Μια ασφαλής πόλη δεν είναι εκείνη όπου κανείς δεν κάνει λάθος. Είναι εκείνη όπου ένα λάθος, ή ένα έγκλημα, δεν μετατρέπεται τόσο εύκολα σε τραγωδία.

Η φτώχεια δεν δικαιολογεί, αλλά εξηγεί

Είναι εύκολο να μιλήσουμε μόνο για «κλέφτες». Είναι πιο δύσκολο να ρωτήσουμε τι οδηγεί κάποιον να ξηλώνει σωλήνες στις δύο τα ξημερώματα για λίγα ευρώ. Δεν γνωρίζουμε τις ιστορίες των συγκεκριμένων ανθρώπων και δεν θα τις υποθέσουμε. Ξέρουμε όμως ότι η αγορά για κλεμμένο μέταλλο υπάρχει επειδή κάποιος το αγοράζει χωρίς πολλές ερωτήσεις. Και ξέρουμε ότι η ανέχεια, η εξάρτηση και ο αποκλεισμός δεν μένουν ποτέ μέσα στα όρια μιας γειτονιάς. Κάποια στιγμή περνούν από την πόρτα της πολυκατοικίας μας.

Αυτό δεν αφαιρεί ευθύνη από κανέναν. Προσθέτει ευθύνη σε όλους: σε όσους εμπορεύονται μέταλλα χωρίς έλεγχο, σε όσους σχεδιάζουν και επιθεωρούν τα κτίρια, σε μια πολιτεία που αφήνει ανθρώπους στο περιθώριο, και σε μας, όταν αντιμετωπίζουμε μια κλεμμένη υδρορροή ως αστείο της γειτονιάς.

Μισό δευτερόλεπτο

Βίντεο από κάμερα δείχνει ένα σχολικό λεωφορείο με δώδεκα παιδιά να περνά από το σημείο μισό δευτερόλεπτο πριν από την έκρηξη, όπως μετέδωσε το CNN Greece. Κανένα παιδί δεν τραυματίστηκε. Η εικόνα αυτή μένει, γιατί δείχνει πόσο τυχαίο είναι το ποιος βρίσκεται πού, τη στιγμή που κάτι αποφασίστηκε πολλές ώρες νωρίτερα και πολύ μακριά.

Ίσως αυτό να είναι το πιο δύσκολο συμπέρασμα. Η ασφάλειά μας δεν κρίνεται μόνο από τις δικές μας επιλογές. Κρίνεται από χιλιάδες μικρές αποφάσεις άλλων: ενός μηχανικού, ενός ελεγκτή, ενός αγοραστή μετάλλων, ενός ανθρώπου σε απόγνωση. Το να το αναγνωρίσουμε είναι το πρώτο βήμα για να φτιάξουμε πόλεις όπου τα είκοσι ευρώ δεν μπορούν ποτέ ξανά να κοστίσουν τόσο ακριβά.