Κάθε λίγους μήνες εμφανίζεται μια νέα πρόβλεψη. Πόσες θέσεις εργασίας θα «χαθούν», πόσες θα «δημιουργηθούν», πόσες μονάδες θα προσθέσει η τεχνητή νοημοσύνη στο ΑΕΠ. Οι αριθμοί διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους που λένε περισσότερα για τις υποθέσεις όσων τους υπολογίζουν παρά για το μέλλον.
Ίσως η πιο τίμια απάντηση είναι ότι δεν ξέρουμε ακόμη. Ξέρουμε όμως αρκετά για να κάνουμε καλύτερες ερωτήσεις.
Η χρήση τρέχει, τα αποτελέσματα ακολουθούν αργά
Μια έρευνα της Banque de France, που παρουσιάσαμε πρόσφατα, έδειξε κάτι ενδιαφέρον. Η χρήση εργαλείων παραγωγικής AI απλώθηκε γρήγορα στις γαλλικές επιχειρήσεις, όμως τα μετρήσιμα οφέλη στην παραγωγικότητα είναι, μέχρι στιγμής, περιορισμένα. Δεν είναι παράδοξο. Και με τον ηλεκτρισμό και με τους υπολογιστές πέρασαν χρόνια μέχρι οι επιχειρήσεις να αλλάξουν τον τρόπο που οργανώνουν τη δουλειά, και μόνο τότε φάνηκαν τα κέρδη.
Αυτό σημαίνει ότι η μεγάλη αλλαγή μάλλον δεν θα έρθει σε μια νύχτα. Θα έρθει σταδιακά, εργασία προς εργασία, όχι επάγγελμα προς επάγγελμα.
Δεν εξαφανίζονται επαγγέλματα, αλλάζουν οι εργασίες
Ένας λογιστής δεν είναι μια εργασία. Είναι δεκάδες: καταχώριση, έλεγχος, εξήγηση στον πελάτη, κρίση σε μια δύσκολη περίπτωση. Η AI ήδη κάνει κάποιες από αυτές γρηγορότερα. Άλλες, όπως η εμπιστοσύνη ενός πελάτη ή η ευθύνη μιας υπογραφής, δεν μεταφέρονται τόσο εύκολα.
Το πιθανότερο λοιπόν δεν είναι να μείνουν άνεργοι οι λογιστές, οι μεταφραστές ή οι υπάλληλοι γραφείου. Είναι να χρειάζονται λιγότεροι για την ίδια δουλειά, ή η ίδια δουλειά να αλλάξει περιεχόμενο. Για κάποιους αυτό θα σημαίνει λιγότερη ρουτίνα. Για άλλους, πίεση να κάνουν περισσότερα με λιγότερα.
Το πραγματικό ερώτημα είναι η κατανομή
Αν η AI κάνει τη δουλειά πιο παραγωγική, κάποιος θα κερδίσει από αυτό. Μπορεί να είναι οι εργαζόμενοι, με καλύτερους μισθούς ή λιγότερες ώρες. Μπορεί να είναι οι μέτοχοι, με μεγαλύτερα κέρδη. Μπορεί να είναι οι καταναλωτές, με φθηνότερες υπηρεσίες. Η τεχνολογία δεν αποφασίζει μόνη της. Το αποφασίζουν οι συσχετισμοί, οι συμβάσεις, οι νόμοι.
Το έχουμε ξαναδεί. Στην Ελλάδα δουλεύουμε από τις περισσότερες ώρες στην Ευρώπη, αλλά αυτό δεν μεταφράζεται σε υψηλότερους μισθούς. Η παραγωγικότητα δεν περνά αυτόματα στην τσέπη του εργαζόμενου. Δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι με την AI θα γίνει διαφορετικά, αν δεν το επιδιώξουμε.
Τι μπορεί να κάνει μια μικρή οικονομία
Η Ελλάδα δεν θα φτιάξει τα μεγάλα μοντέλα AI. Μπορεί όμως να αποφασίσει πώς θα τα χρησιμοποιήσει. Μια δημόσια διοίκηση που απαντά πιο γρήγορα. Μικρές επιχειρήσεις που ξεπερνούν τη γραφειοκρατία χωρίς να χρειάζονται επιπλέον προσωπικό. Ένα σχολείο που μαθαίνει στα παιδιά να ελέγχουν, όχι απλώς να ρωτούν.
Και κάτι ακόμη πιο απλό: επανεκπαίδευση που να είναι πραγματική και όχι τυπική. Οι εργαζόμενοι που θα πληγούν περισσότερο είναι αυτοί που έχουν λιγότερο χρόνο και χρήματα να ξαναμάθουν. Αν η μετάβαση αφεθεί στην τύχη της, θα μεγαλώσει τις ανισότητες που ήδη υπάρχουν.
Ούτε πανικός ούτε αφέλεια
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι ούτε σωτήρας ούτε καταστροφέας. Είναι ένα πολύ ισχυρό εργαλείο, και τα ισχυρά εργαλεία ενισχύουν τις προθέσεις όσων τα χειρίζονται. Το ερώτημα «θα μου πάρει τη δουλειά;» είναι κατανοητό. Ίσως όμως είναι πιο χρήσιμο να ρωτάμε: τι αξίζει να κρατήσουμε ανθρώπινο, και ποιος θα αποφασίσει πώς μοιράζεται ο χρόνος και ο πλούτος που θα κερδίσουμε;
