Ένα μήνυμα που δεν βρίσκαμε πώς να αρχίσουμε. Μια λευκή σελίδα. Μια ιδέα που χρειαζόταν σειρά. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να σταθεί δίπλα μας σε τέτοιες στιγμές και να κάνει την αρχή ευκολότερη. Δεν βλέπω λόγο να αντιμετωπίζουμε αυτή τη βοήθεια με ενοχή. Το ερώτημα αρχίζει λίγο αργότερα: όταν έχουμε μπροστά μας μια έτοιμη απάντηση, τι κάνουμε εμείς;
Τη διαβάζουμε προσεκτικά; Διαφωνούμε; Αναγνωρίζουμε κάτι που ακούγεται ωραίο αλλά δεν μας εκφράζει; Ή την αποδεχόμαστε επειδή η μέρα είναι γεμάτη και το αποτέλεσμα φαίνεται αρκετά καλό;
Εκεί βρίσκεται, για μένα, το ενδιαφέρον της συζήτησης. Στις μικρές καθημερινές παραχωρήσεις που κάνουμε σχεδόν χωρίς να τις προσέξουμε.
Η φωνή μας χρειάζεται επιλογές
Στη γραφή, μια καλοσχηματισμένη πρόταση δεν είναι πάντα η σωστή πρόταση. Μπορεί να είναι άψογη και να μην έχει τίποτε από αυτό που θέλουμε να πούμε. Να λειαίνει μια αμφιβολία που άξιζε να μείνει. Να κάνει βεβαιότητα έναν δισταγμό. Να βάζει μια εντυπωσιακή λέξη εκεί όπου χρειαζόταν μια απλή.
Η προσωπική φωνή χτίζεται και μέσα από αυτές τις επιλογές. Από όσα κρατάμε, όσα κόβουμε και όσα αποφασίζουμε να μην υποστηρίξουμε. Μπορούμε να χρησιμοποιούμε εργαλεία για να δοκιμάζουμε διατυπώσεις. Χρειάζεται όμως να επιστρέφουμε στο κείμενο και να αναρωτιόμαστε: το εννοώ αυτό; Θα μπορούσα να το εξηγήσω σε έναν άνθρωπο που διαφωνεί;
Ακόμη και ένα κείμενο που ξεκίνησε με βοήθεια απαιτεί τη δική μας προσοχή. Η υπογραφή δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο στο τέλος της σελίδας. Είναι ανάληψη ευθύνης για όσα προηγήθηκαν.
Να κρατήσουμε την κρίση σε εγρήγορση
Μια απάντηση μπορεί να μας βολεύει επειδή επιβεβαιώνει όσα ήδη πιστεύουμε. Αυτό αξίζει να το θυμόμαστε κάθε φορά που ζητάμε από ένα εργαλείο να μας βοηθήσει να καταλάβουμε ένα δύσκολο θέμα. Η ευκολία της διατύπωσης δεν αρκεί για να κρίνουμε την αξία της σκέψης.
Θέλω να έχουμε χώρο για το «δεν ξέρω ακόμη». Να μπορούμε να επιστρέψουμε στην πηγή, να ζητήσουμε άλλη οπτική, να αφήσουμε ένα συμπέρασμα ανοιχτό. Στην πράξη, αυτό απαιτεί χρόνο. Όπως επισημαίνουμε και στο άρθρο για την εκπαίδευση μιας ομάδας στη χρήση της AI, ο ανθρώπινος έλεγχος χρειάζεται γνώση του αντικειμένου και πραγματική δυνατότητα διόρθωσης.
Αν ο άνθρωπος εμφανίζεται μόνο για να πατήσει «έγκριση», τι ακριβώς έχει μείνει από την κρίση του; Το ερώτημα αφορά τον τρόπο που οργανώνουμε τη δουλειά όσο και το ίδιο το εργαλείο.
Η παρουσία δεν μετριέται σε απαντήσεις
Σκέφτομαι ένα μήνυμα σε έναν φίλο που περνά δύσκολα. Μια βοήθεια στη διατύπωση μπορεί να μας ξεμπλοκάρει, ιδίως όταν φοβόμαστε μήπως πούμε κάτι αδέξιο. Η φροντίδα όμως συνεχίζεται αφού σταλεί το μήνυμα. Θα ακούσουμε την απάντηση; Θα θυμηθούμε να ξαναρωτήσουμε; Θα διαθέσουμε χρόνο όταν η συζήτηση γίνει άβολη;
Εκεί θέλω να επιμένουμε. Στην προσοχή που δίνουμε στον συγκεκριμένο άνθρωπο, με τις αντιφάσεις και τις ανάγκες του. Στην προθυμία να αλλάξουμε το πρόγραμμά μας. Στην υπομονή να ακούσουμε κάτι που δεν λύνεται σε μία παράγραφο.
Δεν χρειάζεται να εξιδανικεύουμε τους ανθρώπους για να υπερασπιστούμε αυτή την παρουσία. Γινόμαστε κι εμείς απόμακροι, βιαστικοί, άδικοι. Ακριβώς γι’ αυτό η φροντίδα είναι κάτι που ασκούμε, όχι ένα προνόμιο που αρκεί να δηλώσουμε ότι διαθέτουμε.
Τι θα κάνουμε τον χρόνο που κερδίζουμε;
Ίσως αυτή να είναι η πιο πρακτική ερώτηση. Αν ένα εργαλείο μάς απαλλάσσει από μια κουραστική διαδικασία, πού θα πάει ο χρόνος που ελευθερώνεται; Σε ακόμη περισσότερες υποχρεώσεις; Ή θα περισσέψει λίγος για σκέψη, μάθηση, ξεκούραση, μια συζήτηση χωρίς βιασύνη;
Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ταιριάζει σε όλες τις δουλειές και σε όλες τις ζωές. Υπάρχει όμως μια επιλογή που αξίζει να διεκδικούμε: να συμμετέχουμε στον καθορισμό του σκοπού. Να μη θεωρούμε αυτονόητο ότι κάθε λεπτό που εξοικονομείται πρέπει να γεμίσει αμέσως.
Θα ήθελα να κρατήσουμε ανθρώπινη την ευθύνη για το πού πηγαίνουμε. Να χρησιμοποιούμε την AI με περιέργεια, να διορθώνουμε με επιμονή και να παραμένουμε παρόντες στις σχέσεις μας. Να μπορούμε, στο τέλος, να κοιτάξουμε αυτό που γράψαμε ή αποφασίσαμε και να πούμε: το σκέφτηκα, το επέλεξα, αναλαμβάνω την ευθύνη του.
Φωτογραφία: Glenn Carstens-Peters / Wikimedia Commons, CC0. Θεματική φωτογραφία εργασίας σε υπολογιστή.
