Ένα τελευταίο μήνυμα πριν κλείσει ο υπολογιστής. Μια μικρή εκκρεμότητα που μπορεί να τελειώσει απόψε. Μια απάντηση στο κινητό την ώρα του φαγητού. Η δουλειά δεν χρειάζεται πάντα να ζητήσει άλλη μία ολόκληρη ώρα. Μπορεί να απλωθεί στη μέρα με μικρές παρατάσεις, τόσο συνηθισμένες ώστε να μη μοιάζουν πια με εργασία.
Και κάπου εκεί γεννιέται το ερώτημα: αν δίνουμε περισσότερο από τον χρόνο μας, τι παίρνουμε πίσω; Περισσότερη ασφάλεια; Μεγαλύτερη ελευθερία; Τη δυνατότητα να σχεδιάσουμε τη ζωή μας; Ή απλώς την προσωρινή ανακούφιση ότι προλάβαμε και σήμερα;
Η δουλειά μπορεί να είναι χαρά
Υπάρχει η ικανοποίηση μιας ιδέας που γίνεται πράξη. Η περηφάνια όταν μαθαίνεις κάτι δύσκολο, όταν βρίσκεις λύση, όταν βλέπεις τη δουλειά σου να βοηθά κάποιον. Υπάρχουν συνεργασίες που ανοίγουν τον κόσμο μας και δημιουργικές περίοδοι στις οποίες θέλουμε να δώσουμε περισσότερα. Η φιλοδοξία δεν χρειάζεται απολογία.
Ακριβώς γι’ αυτό αξίζει να προστατεύουμε τη σχέση μας με την εργασία. Να μπορούμε να ξεχωρίσουμε την ένταση που επιλέγουμε για ένα συγκεκριμένο διάστημα από την απαίτηση να είμαστε μονίμως διαθέσιμοι. Μια απαιτητική εβδομάδα έχει άλλο βάρος όταν ξέρουμε πότε τελειώνει. Όταν η εξαίρεση επαναλαμβάνεται χωρίς τέλος, χρειάζεται να ξανασυζητήσουμε τη συμφωνία.
Ποιος έχει πραγματικά τη δυνατότητα να βάλει όρια;
Η συμβουλή «κλείσε το κινητό σου» ακούγεται εύκολη. Για έναν εργαζόμενο που φοβάται ότι θα χάσει τη θέση του, για έναν επαγγελματία που περιμένει να πληρωθεί ή για κάποιον που χρειάζεται δεύτερη δουλειά, η απόφαση μπορεί να έχει κόστος. Δεν ξεκινούν όλοι από την ίδια θέση και δεν διαθέτουν όλοι το ίδιο περιθώριο άρνησης.
Μια σοβαρή συζήτηση για την ποιότητα ζωής οφείλει να χωρά τον μισθό, την προβλεψιμότητα του ωραρίου, τη στελέχωση και τον τρόπο με τον οποίο μοιράζονται οι ευθύνες. Διαφορετικά, ζητάμε από τον καθένα να διαχειριστεί μόνος του μια πίεση που μπορεί να παράγεται από την ίδια την οργάνωση της δουλειάς.
Ας μην ξεχνάμε και όσα περιμένουν μετά το επαγγελματικό ωράριο: τη φροντίδα ενός παιδιού ή ενός ηλικιωμένου, τις δουλειές του σπιτιού, τις μετακινήσεις. Ο χρόνος που δεν καταγράφεται ως αμειβόμενη εργασία δεν είναι αυτομάτως διαθέσιμος για ξεκούραση.
Τι μετράμε όταν λέμε «πήγε καλά η χρονιά»;
Μπορούμε να μετρήσουμε έσοδα, παραδόσεις, νέους πελάτες. Έχει αξία να μετράμε και κάτι ακόμη: πόση από τη ζωή μας μπορούμε πράγματι να αποφασίζουμε. Αν υπάρχει χώρος για μια συνάντηση χωρίς διαρκή έλεγχο του τηλεφώνου. Για έναν περίπατο που δεν χρησιμεύει σε τίποτε άλλο πέρα από την ευχαρίστησή του. Για ένα βιβλίο που δεν υπόσχεται να μας κάνει αποτελεσματικότερους.
Η σχέση ανάμεσα στις ώρες εργασίας, την παραγωγικότητα και τους μισθούς έχει και οικονομική διάσταση. Εδώ, όμως, το ερώτημα είναι προσωπικό και πολιτικό μαζί: ποια βελτίωση θεωρούμε αρκετή για να δικαιολογεί τον χρόνο που δίνουμε;
Μια αύξηση εισοδήματος μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τη ζωή ενός νοικοκυριού. Δεν θα ήταν δίκαιο να την υποτιμήσουμε. Αξίζει όμως να αναρωτηθούμε και τι απαιτείται για να διατηρηθεί: πόσες επιπλέον ώρες, πόση αβεβαιότητα, πόση διαθεσιμότητα. Η απάντηση θα διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και από περίοδο σε περίοδο.
Να περισσεύει ζωή μέσα στη μέρα
Ίσως ένα καλό σημείο εκκίνησης να είναι μια ειλικρινής αποτίμηση: ποιες απαιτήσεις είναι αναγκαίες, ποιες έχουν μείνει από συνήθεια και ποιες μπορούν να αλλάξουν με μια σαφή συμφωνία. Στον χώρο εργασίας, αυτό μπορεί να σημαίνει ρεαλιστικές προθεσμίες και ξεκάθαρη ευθύνη. Στο σπίτι, δικαιότερο μοίρασμα της φροντίδας. Για τον καθένα, μια επιλογή που αξίζει να υπερασπιστεί όταν έχει το περιθώριο.
Δεν υπάρχει ένα σωστό ωράριο φιλοδοξίας για όλους. Υπάρχει όμως λόγος να μη θεωρούμε την εξάντληση αυτονόητη απόδειξη ότι προσπαθήσαμε αρκετά.
Στο τέλος μιας γεμάτης ημέρας, το «πόσα έκανα;» είναι μια χρήσιμη ερώτηση. Θα ήθελα να χωρά δίπλα της και μία ακόμη: «Υπήρξε σήμερα χρόνος για τη ζωή που προσπαθώ να χτίσω;»
Φωτογραφία αρχείου: Glenn Carstens-Peters / Wikimedia Commons, Laptop and hands and wrists, CC0. Θεματική εικόνα εργασίας.
